بیماری واریکوسل

بیماری واریکوسل شایع ترین عامل ناباروری در مردان میباشد و با علم امروز به راحتی قابل درمان است.

واریکوسل چیست؟

در این مطلب از بخش درمان سایت طبیب باشی به بررسی بیماری واریکوسل و اطلاعاتی پیرامون آن میپردازیم تا نگرانی شما دوستان عزیز در این زمینه را کاهش دهیم.

واریکوسل چیست؟

واریکوسل اتساع و پیچ خوردگی غیرطبیعی شبکه وریدی (سیاهرگی) بالای بیضه ها میباشد. شیوع آن زیر ۱۰ سال نادر است ولی در بالغین جوان ۱۵ درصد و در مردان نابارور ۲۰ تا ۴۰ درصد میباشد. در کسانی که با ناباروری ثانویه مراجعه مینمایند یعنی قبلا بچه‌دار شده اند شیوع آن به ۷۰ درصد میرسد. ۹۰ درصد موارد طرف چپ و در ۱۰ درصد موارد دو طرفه است. این بیماری باعث بزرگ شدن رگ ها درون کیسه بیضه میشود. این بیماری مشابه بیماری واریس که در پا رخ میدهد، میباشد. واریکوسل یکی از معمول ترین دلایل کاهش اسپرم و کاهش کیفیت اسپرم است که میتواند باعث نازایی و ناباروری مردان شود، با این حال همه انواع آن بر روی تولید اسپرم تاثیری ندارند. این بیماری همچنین میتواند باعث کاهش رشد بیضه و در نهایت کوچک شدن بیضه گردد. همچنین با اثر بر اسپرم ها باعث کاهش حرکت و تعداد آن‌ها و تغییر مورفولوژی (شکل ظاهری) انها خواهد شد. واریکوسل به طور مستقیم اثری بر توانایی جنسی یا ایجاد انزال زودرس ندارد.

علل ابتلا به این بیماری چیست؟

از منظر طب امروزی این بیماری در دو گروه اوليه و ثانويه تقسيم بندی میگردد.

  • نوع اولیه: هيچ عامل ايجادکننده مشخصی وجود ندارد، گرچه تئوری اشکال در دريچه های لانه کبوتری وريدهای بيضه، طولانی بودن مسير اين وريدها و احتمال اثر فشاری ساير عروق و احشاء شکمی مطرح می باشد ولی هنوز علت مشخصی برای آن ثابت نشده است. اين نوع عامل عمده واريکوسل است.
  • نوع ثانویه: بدنبال وجود عامل مشخص ايجادکننده انسداد در عروق داخل شکم ايجاد میگردد، درصد کمی از واريکوسل ها را شامل میشود و علت ايجادکننده آن غالباً توده های شکمی، بخصوص تومورهای بدخيم میباشد که تشخيص آن مهم و حياتی است.

از منظر طب سنتی علت واریکوسل تجمع خون سوداوی در عروق مذکور است.

اثرات واریکوسل:

  • آتروفی (کوچک شدن) بیضه: افزایش جریان خون وریدی باعث افزایش فشار و در نتیجه افزایش تماس سلول های بیضه با توکسین ها میشود که باعث تخریب آن ها میگردد.
  • ناباروری: بنظر میرسد افزایش جریان خون باعث افزایش دمای بیضه میشود که تاثیر منفی بر روی کمیت و کیفیت اسپرم میگذارد. همچنین دیده شده که واریکوسل یک سمت تولید اسپرم را در هر دو بیضه مختل میکند.

واریکوسل چگونه تشخیص داده میشود؟

اساس تشخیص واریکوسل با معاینه بالینی است ولی از سونوگرافی هم میتوان در تشخیص کمک گرفت. قطر ورید بیشتر از ۲ میلیمتر میتواند نشانه واریکوسل باشد. سونوگرافی داپلر (رنگی) هم میتواند بازگشت وریدی را در سمت مبتلا نشان دهد.

آیا واریکوسل همیشه نیاز به درمان دارد؟

خیر. واریکوسل نیاز به درمان ندارد مگر اینکه باعث درد غیر قابل تحمل ، ناباروری و یا کوچک شدن پیشرونده بیضه شود.

نکته مهم: از آنجا که واریکوسل بر روی اسپرم سازی تاثیر میگذارد یکی از مواردیکه نیاز به عمل وجود دارد اختلال کیفیت و کمیت اسپرم است که از طریق آزمایش آنالیز اسپرم (اسپرموگرام) تشخیص داده میشود.

در این تست فرد پس از تحریک آلت تناسلی نمونه مایع منی را جهت آنالیز به آزمایشگاه مربوط میدهد. نکته مهم این است که فرد حداقل باید ۷۲ ساعت قیل از انجام تست نزدیکی یا انزال نداشته باشد و پس از تهیه، نمونه را در کمتر از یک ساعت به آزمایشگاه برساند و در این فاصله از گرم شدن بیش از حد نمونه جلوگیری نماید. عدم رعایت این نکات میتواند باعث اشتباه در تست یاد شده بشود.

علائم وجود بیماری واریکوسل

بیماری واریکوسل معمولا بدون علامت بوده و بطور اتفاقی، حين معاينه مشخص میگردد. در معاينه، بزرگی و تورم عروق بيضه، بخصوص در سمت چپ مشهود است و در حالت ايستاده و يا افزايش فشار شکمی تشديد می‌يابد و در حالت خوابيده از بين می‌رود (در صورتيکه تورم عروق در حالت خوابيده از بين نرفت، بايستی به نوع  ثانويه آن شک کرد).

در صورتیکه علائم زیر را دارید، می‌توانید با مراجعه به یک اورولوژیست و انجام سونوگرافی تشخیص قطعی بدهید:

  • ورم ها و برآمدگی های درون کیسه بیضه که البته دردناک نیستند
  • رگ های بزرگ شده و پیچ خورده در کیسه بیضه
  • درد در ناحیه کیسه بیضه که ممکن است با نشستن، پا شدن و سایر کشش های فیزیکی افزایش یافته، در روز شدیدتر شود و زمانی که به پشت دراز میکشید بهتر شود
  • تفاوت در اندازه ی بیضه ها
  • عدم تقارن بيضه ها
  • درد بيضه
  • ناباروری

انواع واریکوسل:

واریکوسل را در سه بخش گرید ۱، گرید ۲ و گرید ۳ دسته بندی میکنند که معمولا گرید ۳ با درد و عارضه همراه است و نیاز به پیگیری بیشتری دارد. تصویر پایین گرید ۳ واریکوسل را نشان میدهد.

چطور می‌توان از بروز این بیماری پیشگیری کرد؟

  • از مصرف غذاهای سودازا پرهیز کرده و از پوشیدن لباس های تنگ اجتناب کنید.
  • اگر دارای واریکوسل خفیف هستید نیز برای پیشگیری از بدتر شدن وضعتان، سرپا نباید بیاستید. کارهای ایستادنی نباید انجام دهید، سماق و آش سماق زیاد بخورید.
  • اگر دچار یبوست هستید آن را با مصرف خاکشیر و آب گرم درمان کنید

درمان واریکوسل

اگر واريکوسل برای فرد، عارضه ای ايجاد کند لازم است درمان انجام گردد. در غير اينصورت احتياجی به درمان نيست. واریکوسل یک بیماری خوش‌خیم است اما درمان دارویی ندارد و تنها روش درمان آن جراحی است که در ادامه توضیح داده خواهد شد. تصمیم‌گیری برای عمل بستگی به فاکتورهای گوناگونی مانند: شدت بیماری و سن بیمار و وضعیت باروری (تاهل و داشتن یا نداشتن فرزند) دارد. جراحی واريکوسل يا به اصطلاح پزشکی واريکوسلکتومی بستن وريدهای بيضه مبتلا میباشد که پس از انسداد اين وريدها به تدريج به دليل عدم حرکت خون، وريدهای مسدودشده کوچک شده و از بين میرود و واريکوسل نیز برطرف میگردد. اين اقدام از طريق برش کوچکی بر روی پوست شکم به طول ۴ – ۲ سانتيمتر قابل انجام است.

انواع روش‌های جراحی

  • روش استاندارد طلایی جراحی واریکوسل:

روش اینگوینال میکروسکوپیک میباشد که با برش کوچک پایین شکم نزدیک خارج ریشه آلت و بالای بیضه و با کمک میکروسکوپ انجام میشود. مزیت این روش حفظ شریان (سرخرگ) و عروق لنفاوی و عصب میباشد و میزان عود نیز کمتر است.

  • روش جراحی اینگوینال:

تقریبا مانند روش اول است اما بدون میکروسکوپ انجام می‌شود و بنابراین عوارض آن بیشتر است.

  • روش جراحی رتروپریتوان:

این روش با برشی بالاتر از روش قبلی انجام میشود.

  • روش جراحی با لاپاروسکوپ:

این روش با ایجاد حدود سه سوراخ در شکم و فرستادن گاز به داخل شکم برای ایجاد فضای کافی برای کار انجام میشود. در این روش احتمال آسیب عروق بزرگ یا روده ها یا مثانه و… هر چند ناشایع وجود دارد.

  • روش آمبولیزاسیون:

از راه پوست که از راه وریدهای کنار ران به صورت موضعی لخته خون خود بیمار یا کویل یا مواد سنتتیک و مصنوعی دیگر به داخل وریدها فرستاده میشوند. این روش نیاز به متخصص رادیولوژی ماهر در این زمینه و تجهیزات پیشرفته دارد.

نکه مهم: در روش چراحی باز احتمال وقوع مجدد واریکوسل کمتر از دو روش دیگر است. همچنین در کشور ما این روش بعنوان روش انتخابی در اکثر مراکز درمانی انجام میگردد. دو روش دیگر تنها در مراکز بسیار پیشرفته قابل انجام است.

مراقبت های پس از جراحی:

 در ۲۴ ساعت اول استفاده از کیسه یخ توصیه میشود. درد بعد از عمل معمولا چندان شدید نیست و مسکن های معمول (استامینوفن یا بروفن) جهت تسکین درد کفایت میکند. بیمار میتواند پس از ۲-۳ روز به فعالیت های عادی باز گردد و پس از دو هفته فعالیت شدید مانند ورزش را آغاز نمایند. توصیه میشود به مدت ۱-۲ هفته از نزدیکی با همسر پرهیز شود. در صورت اختلال اولیه در آزمایش اسپرم این آزمایش ۳-۴ ماه بعد تکرار میشود.

نکته مهم: پس از عمل استفاده از لباس زیر تنگ میتواند در کاهش درد و تورم بیضه ها بسیار موثر باشد.

عوارض عمل :

  • تشدید مجدد: ممکن است به هر علتی واریکوسل پس از ماه ها یا سال ها دوباره عود نماید
  • هیدروسل (تجمع آب اطراف بیضه): از عوارض عمل میباشد که با استفاده از شورت تنگ میتوان از بروز آن جلوگیری کرد.
  • آسیب عروق ناحیه محل عمل: میتواند منجر به کوچک شدن بیضه و یا باعث خونریزی به داخل بافت کیسه بیضه شود که هماتوم نامیده میشود.
  • عفونت: در صورت عدم رعایت نکات بهداشتی عفونت محل عمل محتمل است. در صورت بروز قرمزی شدید، سوزش و تب حتما به پزشک خود مراجعه نمایید.

نکته مهم: بروز هیدروسل و هماتوم به طور معمول نیاز به درمان جراحی ندارد و با استفاده از شورت تنگ و داروی خوراکی بهبود مییابد .

ودر اخر شما دوست عزیز نگران بیماری خود نباشید چراکه امروزه علم پزشکی پیشرفت شگرفی داشته، واریکوسل نیز یک بیماری خوش خیم بوده و قابل درمان است. در گریدهای پایین شما به جراحی نیاز ندارید و فقط در صورت احساس درد و تغییر در حجم و سرعت جهش اسپرم بایستی در پی درمان باشید.

موفق،پیروز و همیشه سلامت باشید.