بی اختیاری ادرار

یکی از مهمترین عارضه در خانم ها که شایع تر از آقایان میباشد بی اختیاری ادرار است.

بی اختیاری ادرار چیست؟

در این مطلب از بخش درمان سایت طبیب باشی به بررسی بی اختیاری ادرار میپردازیم.

بی اختیاری ادرار چیست؟

دفع ناگهانی، غیرارادی و غیر عمدی ادرار را بی اختیاری ادرار مینامند. هنگامی که فشار داخل مثانه از فشار ناشی از توان عضلات صاف و مخطط مجرای ادراری بیشتر گردد دفع ادرار اتفاق می افتد. بسیاری از افراد مسن و پا به سن گذاشته بی اختیاری ادرار را به عنوان علامتی از سن بالا پذیرفته و به پزشک مراجعه نمیکنند در صورتی که بی اختیاری در ادرار نمایشی از یک بیماری زمینه ای میباشد و که در برخی موارد موقت بوده و به خودی خود برطرف میشود و در بسیاری از موارد دائمی، پیشرونده و مزمن است. بی اختیاری ادراری بر فعالیت های روزمره فرد تاثیرات نامطلوبی به جای میگذارد البته لازمه به این نکته توجه داشته باشید که بی اختیاری ادراری یک بیماری نیست، بلکه علامت و نشانه یک بیماری است. درمان بی اختیاری ادرار با رفتاردرمانی، درمان دارویی و عمل جراحی امکان پذیر است.

انواع بی اختیاری ادرار و دلایل ابتلا به آن ها

  • استرسی (فشاری)

هنگامی که عضلات و بافت هایی که مثانه را نگه میدارند در اثر فعالیت فیزیکی ضعیف گردند این نوع بی اختیاری رخ میدهد. هنگامی که فشار زیادی به مثانه وارد شود و دریچه (اسفنکتر) مثانه هنوز بسته نشده باشد، ریزش ادرار به طور غیر ارادی رخ میدهد. هر نوع زور زدن مانند عطسه کردن، سرفه کردن و بلند کردن هر جسم سنگین منجر به این نوع از بی اختیاری ادراری میشود. بی اختیاری استرسی به علت تغییراتی است که در اعضای داخل لگن مانند مثانه، رحم، مجرای ادراری به وجود می آید. ضعف ساختارها و شل شدن این اعضا با افزایش سن، کم تحرکی، افزایش وزن و ورزش نکردن، آسیب ورزشی، زایمان های طبیعی، چند قلوزایی و .. به افتادگی مثانه و رحم منجر میشود و در نتیجه بی اختیاری ادراری صورت میگیرد و با هر عطسه یا سرفه کردن باعث خروج بی اختیار ادرار میشود. در این نوع بی اختیاری احتمال دفع چند قطره وجود دارد. این نوع بی اختیاری بیشتر در بانوان و خانم هایی ظاهر میگردد که زایمان های طبیعی متعددی داشته اند. طبق تحقیقات صورت گرفته حدود ۵۰ درصد از خانم ها به این نوع از بی اختیاری ادراری مبتلا هستند. روش های درمانی که پزشک معالج در بیشتر مواقع تجویز میکند شامل کم کردن و اصلاح الگوی مصرف مایعات، انجام ورزش های تقویت کننده کف لگن، تجویز دارویی و جراحی است. درمان اصلی در این نوع بی اختیاری، انجام عمل جراحی برای اصلاح ساختار اجزای کف لگن، افزایش مقاومت اسفنکتر یا دریچه ادراری و یا به عبارتی تثبیت ساختارهای مثانه و رحم به دایره لگن است.

  • فوریتی – اضطراری یا مثانه بیش فعال

بی‌اختیاری فوریتی یعنی قبل از این که بتوانید به دستشویی برسید، تمایل شدید و ناگهانی به دفع ادرار دارید. در این عارضه، بدن شما احساس فشار شدید و پر بودن مثانه را ندارد و تنها چند ثانیه قبل از دفع ادرار به شما اطلاع میدهد که نیاز به دفع دارید که در بیشتر موارد در مسیر رساندن به توالت، دچار دفع ادرار میگردد. در این نوع ادرار در بیشتر موارد به طور کامل تخلیه میشود. علت اصلی این نوع از بی اختیاری به خاطر اختلال در سیستم عصبی مثانه و مجرای ادراری است در حالت نرمال با افزایش تدریجی میزان ادرار در مثانه مراکز عصبی بالاتر مانند نخاع و مغز به مثانه دستور میدهند که از خروج ناخواسته و غیرارادی ادرار جلوگیری کند اما اگر این اثبات در عملکرد سیستم عصبی دچار اختلال شود، حتی با وجود اندکی ادرار در مثانه، پیام های عصبی از مثانه به مراکز بالاتر ارسال میشود و بدون آنکه شخص بخواهد دیواره عضلانی مثانه شروع به انقباض میکند که به این حالت مثانه بیش فعال گفته میشود که آماده خروج ادرار است. بی اختیاری اضطراری در در سنین بالا و افراد سالمند بسیار شایع است و همراه با بیماری های دیگر همچون دیابت یا بیماری های مربوط به نوعی اختلال در سیستم عصبی مشاهده میشود. طبق تحقیقات صورت پذیرفته در حدود ۲۰ درصد از بانوان به این نوع از بی اختیاری ادراری مبتلا هستند. علت اصلی به خاطر اختلال در سیستم عصبی مثانه و مجرای ادراری است در حالت نرمال با افزایش تدریجی میزان ادرار در مثانه مراکز عصبی بالاتر مانند نخاع و مغز به مثانه دستور می دهند که از خروج ناخواسته و غیرارادی ادرار جلوگیری کند. اگر این اثبات در عملکرد سیستم عصبی دچار اختلال شود، حتی با وجود اندکی ادرار در مثانه، پیام های عصبی از مثانه به مراکز بالاتر ارسال می شود و بدون آنکه شخص بخواهد دیواره عضلانی مثانه شروع به انقباض می کند که به این حالت مثانه بیش فعال گفته می شود که آماده خروج ادرار است.روش های درمانی که پزشک معالج در بیشتر مواقع تجویز میکند معطوف به رفتار درمانی است یعنی مجموعه ای از سفارش های مربوط به تغییر شیوه غذایی، تغییر و تعدیل در میزان و زمان مصرف مایعات و البته ورزش های مربوط به تقویت عضلات کف لگن و در نهایت درمان اصلی دارویی میباشد. البته لازم به ذکر است با توجه به ماهیت مزمن و طولانی مدت درمان این نوع از بی اختیاری، ممکن است مصرف دارویی گاهی تا پایان عمر همه ادامه یابد.

  • ترکیبی

در این نوع بی اختیاری که در واقع ترکیبی از دو نوع قبل میباشد و به همین نام نیز مشهور است بیمار در موقع افزایش فشار داخل شکمی و به همراه آن با احساس نیاز فوری به ریزش ادرار دچار دفع ناخواسته ادرار میشود. این نوع از بی اختیاری ادراری به جهت شیوع آن حدود ۳۰ درصد از مبتلایان خانم را به خود اختصاص میدهد.

  • ناآگاهانه یا فیستول

در این نوع از بی اختیاری ادراری که آخرین گونه از بی اختیاری ادراری است فرد بیمار بی آنکه متوجه شود دچار ریزش ادرار میشود در این موقع شخص احساسی برای مراجعه به توالت و میل به تخلیه مثانه ندارد و لزوما با افزایش فشار داخل شکمی دچار نمیشود و این گونه بی اختیاری ادراری شیوع بسیار کمی در بین خانم ها دارد و در اکثر مواقع به دلیل ارتباط غیر طبیعی میان دو عنصر رحم و مثانه (فیستول) و یا جراحی هایی همچون عمل سزارین پدید می آید.

  • تحریک پذیر (اصراری)

این نوع بی اختیاری در اثر شنیدن صدای آب جاری، نوشیدن یک مایع و یا … میتواند رخ دهد. در این نوع بی اختیاری، قبل از رسیدن به دستشویی، مقدار زیادی ادرار خارج میشود.

  • عملکردی یا مادرزادی

در این نوع بی اختیاری دستگاه ادراری مشکلی ندارد، اما اختلال های جسمی مانند التهاب مفاصل یا دیگر بیماری ها مانع حضور به موقع شما در دستشویی میشود. در نتیجه در بی اختیاری عملکردی، شما به طور کامل بر دفع ادرار کنترل دارید اما به علت مشکلات دیگری نمیتوانید به موقع به دستشویی برسید.

راه های درمان طبیعی بی اختیاری ادرار

  • آموزش مثانه

این مهم است که یاد بگیریم چگونه نیاز هجوم بردن به سرویس بهداشتی را به تأخیر بیاندازیم. برای شروع باید سعی نمود ادرار را برای ۱۰ تا ۲۰ دقیقه به تأخیر بیاندازید. با صبر و شکیبایی و تمرین در نهایت شما قادرید این زمان را افزایش بدهید.

  • هیدراته ماندن

اگر شما همیشه در حال حرکت هستید، بسیار مهم است که برای کنترل مدیریت بی اختیاری ادرار به اندازه کافی آب و سایر مایعات را مصرف کنید. اگر شما هیدراته شدن را انجام ندهید، ممکن است در نهایت دچار یبوست شوید که میتواند مثانه را تحریک و باعث بی اختیاری شود. توصیه میشود که در روز بین شش تا هشت لیوان آب بنوشید.

  • مصرف منیزیم

یک ماده معدنی مهم و مناسب برای عضلات و عملکرد اعصاب می‌باشد، همچنین ممکن است نگرانی بی اختیاری را تسکین دهد

  • پساری (Pessary)

یک دستگاه حلقه مانند است که داخل واژن برای بالابردن و حمایت از مهبل و مثانه قرار میگیرد. این دستگاه میتواند به کاهش استرس بی اختیاری کمک کند. برخی از دستگاه های واژن برای حمایت از گردن مثانه طراحی شده است. پساری میتواند در محل برای حدود یک هفته باقی بماند.

  • بیوفیدبک

حسگرهای الکتریکی ناظر بر عضلات اجازه میدهند که یک حس از اتفاقاتی که در بدن می افتد را دریافت نماییم البته این روش نیاز به پشتکار دارد و هرینه های زیادی را شامل میشود

  • ورزش کگل

تمرینات کگل شامل منقبض کردن ماهیچه ها به صورت یکسان برای متوقف کردن جریان ادرار است. تمرینات کگل، برای مراحل اولیه عارضه بی اختیاری ادرار و بعد از عمل جراحی برای کنترل هماهنگی لگن بسیار مفید است.

  • مصرف کلسیم و ویتامین دی
  • ترک سیگار، دخانیات و کافئین
  • طب سوزنی
  • هیپنوتیزم

علل بی اختیاری ادرار موقتی

  • غذاها و نوشیدنی های که حاوی مقادیر بالای ادویه و شکر و اسید هستند
  • داروهای قلب، داروهای فشار خون، آرام بخش ها، شل کننده های عضلانی، دارو‌های ضد افسردگی، دیورتیک ها (ادرار آورها)، درمان جایگزینی با هورمون (HRT)، بازدارنده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) و…
  • کافئین همچون چای و قهوه
  • شیرین کننده های مصنوعی
  • نوشیدن مقدار زیاد مایعات
  • الکل
  • استراحت مطلق طولانی مدت
  • نوشیدنی های گازدار
  • عفونت دستگاه ادراری
  • یبوست
  • اضافه وزن

علل بی اختیاری ادرار دائمی

  • خشک و نازک بودن پوست واژن یا میزراه (مجرای خروج ادرار)، به خصوص بعد از یائسگی
  • برداشتن رحم
  • بارداری و زایمان
  • تغییرات مثانه با افزایش سن
  • سرطان و التهاب پروستات
  • سرطان مثانه و سنگ مثانه
  • بیماری های مغز و اعصاب همچون ام اس، پارکینسون (لرزش در وضعیت استراحت یا ساکن)، سکته مغزی، تومور مغزی، آسیب نخاع
  • تومور در هر قسمت از مجاری ادراری
  • سنگ های ادراری
  • آلزایمر
  • ضعف اسفنگترها (عضلات دایره‌ای شکل که مثانه را باز و بسته میکنند)

عوامل افزایش خطر ابتلا به بی اختیاری ادرار

  • افزایش سن
  • جنسیت
  • افزایش وزن
  • سابقه خانوادگی (ارثی)
  • بیماری های کلیوی
  • دیابت
  • سیگار و دخانیات

راه های تشخیص عارضه بی اختیاری ادرار

ابتدا باید نوع بی اختیاری را تشخیص داد. یکی از راه های نشان دهنده بی اختیاری ادرار ناشی از فشار این است که پزشک از شما میخواهد که بایستید و سرفه کنید. پزشک، داروهای مصرفی شما را میپرسد و برای بررسی عفونت ادرار، نمونه ادرار شما را آزمایش میکند. پزشک از شما میخواهد که در یک دفتر یادداشت کنید که چقدر مایعات مینوشید، چقدر ادرار میکنید و چند بار ناگهان ادرار از بدن شما خارج میشود. گاهی نیز با نظر پزشک یکی از آزمایشات زیر را باید انجام بدهید:

  • سونوگرافی نشان دهنده آن است که در هنگام ادرار کردن، سرفه کردن و یا دیگر فعالیت ها، چگونه مثانه و پیشابراه تغییر وضعیت میدهند.
  • آزمایش پد نشان میدهد که چقدر ادرار در طول روز از بدن شما خارج می شود.
  • آزمایش استرس مثانه کمک به بررسی بی اختیاری ناشی از فشار میکند.
  • کیستومتری، فشار مثانه را اندازه گیری میکند و کمک به تشخیص بی اختیاری ادرار تحریک پذیر (اصراری) میکند.
  • بررسی مشکلاتی که با روش های تصویربرداری دیگر قابل ممکن نیست، با استفاده از mri امکان پذیر می باشد.

کنترل بی اختیاری ادرار خفیف

  • خودداری از نوشیدن قهوه، چای و نوشیدنی های دارای کافئین
  • خالی کردن مثانه به طور مرتب هر ۲ تا ۴ ساعت یک بار و یا حتی در صورتی که احساس نیاز به دستشویی ندارید
  • پر کردن نصف یک لیوان‌

عوارض بی اختیاری ادرار

  • کاهش تمایلات جنسی
  • افسردگی شدید
  • مشکلات پوستی، زخم و عفونت‌های پوستی به علت مرطوب شدن دائمی پوست
  • عفونت دستگاه ادراری
  • کمبود اعتماد بنفس
  • انزوای اجتماعی
  • تاثیر بر روی زندگی شخصی