خواص کنجد

گفته می‌شود امروزه هزاران نوع گیاه کنجد در سراسر دنیا وجود دارد که بیشتر آنها وحشی هستند و برداشت نمی‌شوند. کنجد یکی از کُهن‌ترین دانه‌های روغنی است که بشر تاکنون شناخته است. مصریان باستان به گیاه کنجد sesemt می‌گفتند و نام آن در لیست دارویی طومارهای باستانی آنها آمده است.

خواص کنجد چیست؟

در این مطلب از بخش تغذیه سالم سایت طبیب باشی به بررسی خواص خارق العاده کنجد می پردازیم.

دانه‌های کنجد جزو باستانی‌ترین خوراکی‌های روی کره‌ی زمین هستند. در واقع گیاه کنجد کُهن‌ترین گیاهی است که به‌خاطر دانه‌ها و روغنش کشت می‌شود. کنجد در فرهنگ سرزمین‌های شرقی، مدیترانه‌ای و آفریقایی، ارزش بالایی دارد و هزاران سال است که برای خوش‌طعم کردن غذا، تهیه‌ی روغن‌ و تقویت و سلامت پوست از آن استفاده می‌شود. کنجد نسبت به سایر دانه‌ها، بیشترین مقدار چربی را دارد و به‌دلیل طعم فوق‌العاده‌اش، به‌صورت‌های مختلف از جمله ارده، روغن کنجد و غیره، در سراسر دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دانه‌های کنجد در اندازه‌های مختلف و در رنگ‌های سفید، قهوه‌ای طلایی، سیاه، زرد و بژ وجود دارند. دانه‌های کنجد سیاه‌رنگ که بیشتر در چین و آسیای جنوبی کشت می‌شوند، قوی‌ترین طعم و رایحه را دارند و دانه‌های سفید یا بژرنگ، متداول‌تر هستند و در بیشتر مناطق دنیا در دسترس‌اند.

در ملل توسعه یافته، معمولا دانه‌های کنجد غلاف‌گیری می‌شوند و سپس به فروش می‌رسند که به این فرایند، پوسته‌زدایی (decortication) می‌گویند. دانه‌ها را پس از برداشت، تمیز و سبوس‌شان را جدا می‌کنند. یک واقعیت جالب در مورد دانه‌های کنجد این است که معمولا دانه‌های کنجدی که رنگ یکنواختی دارند (مثلا همه سفید هستند)، در نظر مصرف‌کننده کیفیت بهتری دارند و ممکن است با قیمت بالاتری فروخته شوند، اما در حقیقت دانه‌های کنجدی که ترکیبی از چند رنگ هستند، به‌طور طبیعی برداشت می‌شوند، سپس برای جداسازی رنگ‌های مختلف از یک دستگاه عبور می‌کنند و دانه‌های بدرنگ یا بی‌رنگ آنها جدا می‌شود.

دانه‌های جداشده‌ و آنهایی که هنوز نرسیده‌اند، برای تولید روغن کنجد نگهداری می‌شوند. آردی که بعد از استخراج روغن باقی می‌ماند (به آن کنجاله‌ی کنجد می‌گویند) تقریبا ۳۵ تا ۵۰ درصد آن پروتئین است و مقداری هم کربوهیدرات دارد و به همین دلیل یکی از بهترین و مغذی‌ترین خوراک‌های ماکیان و سایر حیوانات اهلی به‌حساب می‌آید.

کره‌ی کنجد یا ارده (tahini) نیز یک شیوه‌ی بسیار خوب دیگر برای مصرف کنجد است. اگر به آجیل و مغزها حساسیت دارید، ارده می‌تواند جایگزین مناسبی برای انواع کره‌ی آجیل باشد. ارده یا کره‌ی کنجد معمولا از دانه‌های برشته‌‌شده‌ی کامل کنجد تهیه می‌شود و به همین علت محصولی است که نسبت به دانه‌های خالص و کامل کنجد، فرآوری بیشتری روی آن انجام شده است که البته همچنان مفید و خوشمزه است. ارده در بعضی از غذاهای کشورهای مدیترانه و خاورمیانه مانند هوموس و باباگانوش وجود دارد. در خیلی از غذاها یا پیش‌غذاهای آسیایی مانند بادمجان کبابی، خوراک کاری و انواع سس نیز از کره‌ی کنجد استفاده می‌شود.

اگر می‌خواهید در خانه از دانه‌های کامل کنجد استفاده کنید می‌توانید آنها را در یک ماهیتابه‌ با حرارت کم تا متوسط برشته کنید تا به رنگ طلایی یا قهوه‌ای درآیند و عطر و بوی آجیلی این دانه‌ها بیشتر شود. فرایند برشته کردن دانه‌های کامل کنجد، تنها چند دقیقه زمان می‌خواهد، پس حواس‌تان باشد تا نسوزند و سیاه نشوند، چون در این صورت بوی ناخوشایندی از آنها بلند می‌شود!

ارزش غذایی کنجد

کنجد گیاهی گُلدار و از رده‌ی دولپه‌ای‌هاست. دانه‌های کنجد حاوی روغن بسیار باارزشی هستند. این دانه‌ها ۵۵ درصد چربی و ۲۰ درصد پروتئین دارند و به همین دلیل یک منبع بسیار غنی از اسیدهای چرب ضروری و بعضی از اسیدهای آمینه‌‌ محسوب می‌شوند.

دانه‌های کنجد دارای ۵۰ تا ۶۰ درصد روغن و دو آنتی‌اکسیدان بسیار مفید از خانواده‌ی لیگنان‌ها به نام‌های سسامین و سسامولین هستند. روغن کنجد نیز دو ترکیب فنولیک دیگر به نام‌های سسامول و سسامینول دارد که در فرایند تصفیه تشکیل می‌شوند.

روغن کنجد سرشار از اسید لینولئیک و اسید اولئیک است که بخش عمده‌ی آنها گاما-توکوفرول و سایر ایزومرهای ویتامین هستند. اسیدهای آمینه‌ی موجود در کنجد لیزین، تریپتوفان و متیونین هستند.

یک قاشق غذاخوری از دانه‌های کامل کنجد دارای:

۵۲ کالری؛
۴ گرم چربی؛
۱ گرم کربوهیدرات؛
۲ گرم پروتئین؛
۴ میلی‌گرم مس (۱۸ درصد از نیاز روزانه)؛
۲ میلی‌گرم منگنز (۱۱ درصد از نیاز روزانه)؛
۸۷ میلی‌گرم کلسیم (۹ درصد از نیاز روزانه)؛
۳۱ میلی‌گرم منیزیم (۸ درصد از نیاز روزانه)؛
۳ میلی‌گرم آهن (۷ درصد از نیاز روزانه)؛
۵۷ میلی‌گرم فسفر (۶ درصد از نیاز روزانه)؛
۷ میلی‌گرم روی (۵ درصد از نیاز روزانه)؛
و ۱ میلی‌گرم تیامین (۵ درصد از نیاز روزانه) است.

کنجد سفید و کنجد سیاه:

دانه کنجد یکی از نخستین دانه‌های روغنی شناخته‌شده برای بشر است.

– گیاه کنجد، یک گیاه گل‌دار متعلق به خانواده پدالیاسه است. این دانه، بیشترین میزان روغن را درمیان دانه‌ها دارد و طعم آجیلی آن، درصورت بوداده‌شدن برای چنددقیقه و با حرارت پایین، بیشترمی‌شود.

– این را می‌توان به‌صورت خام یا خشک‌شده یا حتی به صورت تنقلات برشته مصرف‌کرد. از کنجد، در بسیاری از غذاها استفاده‌می‌شود.

– کنجد خشک برشته را با روغن زیتون، چرخ‌کرده و خمیری به رنگ قهوه‌ای روشن به‌نام ارده درست‌می‌کنند که یک دیپ معروف در خاورمیانه است. در اروپا، از دانه کنجد برای ساخت کره گیاهی (مارگارین) استفاده‌می‌شود.

– بسته به نوع خاک، انواع مختلفی کنجد وجوددارد مانند سفید، سیاه و قهوه‌ای.

– کنجد سفید، آهن بیشتری نسبت به نوع سیاه آن دارد و اکثرا به‌عنوان روغن در غذاها مورد استفاده قرارمی‌گیرد.

– کنجد سیاه، خوش‌طعم‌تر است و نسبت به کنجد سفید یا قهوه‌ای، بوی قوی‌تری دارد و ترجیحا در داروسازی به‌کارمی‌رود. این دانه، نسبت به کنجد سفید، ۶۰% کلسیم بیشتری دارد.

– کنجد سفید، بدون پوست است اما کنجد سیاه و قهوه‌ای با پوست هستند.

خواص کنجد برای سلامتی

علاوه بر مصارف آشپزی، کنجد، خواص تغذیه‌ای، پیشگیری‌کننده و درمانی نیز دارد که آن را برای طب سنتی، قابل‌استفاده کرده است. روغن کنجد، منبعی سرشار از فیتونوترینت‌هایی مانند اسیدهای چرب امگا۳، آنتی‌اکسیدان‌های فلاونوئیدفنولیک، ویتامین‌ها و فیبر رژیمی است. بنابراین این دانه فواید بسیاری دارد. خواص کنجد برای سلامتی در پایین آمده است:

۱. رژیم گیاهی با پروتئین بالا

کنجد، منبع خوبی از پروتئین رژیمی است و اسیدهای آمینه باکیفیت، ۲۰% این دانه را تشکیل‌می‌دهند. بنابراین، کنجد برای قرارگرفتن در رژیم گیاهی با پروتئین بالا، عالی است. فقط باید دانه‌های کنجد را روی سالادها، سبزیجات و نودل‌های خود بپاشید.

۲. از دیابت جلوگیری‌می‌کند

کنجد، دارای منیزیم و دیگر مواد مغذی است که با دیابت مبارزه‌می‌کنند. استفاده از روغن کنجد به‌عنوان تنها روغن خوراکی، در کاهش فشارخون و گلوکز پلاسما در افراد دیابتی حساس، موثر است.

۳. کم‌خونی را درمان‌می‌کند

کنجد، مخصوصا نوع سیاه آن، سرشار از آهن است. بنابراین، به افرادی که دچار کم‌خونی و ضعف هستند، بسیار توصیه‌می‌شود.

۴. سلامت قلبی‌عروقی

– روغن کنجد از ضایعه قلبی‌عروقی جلوگیری‌می‌کند و بنابراین برای سلامت قلب مفید است.

– کنجد دارای ترکیب آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی به‌نام سسامول است که خواص ضد آتروژنیک دارد و بنابراین سلامت قلبی‌عروقی را افزایش‌می‌دهد.

– کنجد، اسید چرب تک‌غیراشباع- اسید اولئیک- فراوانی دارد که به کاهش کلسترول بد و افزایش کلسترول خوب در بدن کمک‌می‌کند. این ویژگی از خطر بیماری عروق کرونر و سکته جلوگیری‌می‌کند.

تحقیقات نشان داده است که لیگنان‌ها به بهبود وضعیت چربی‌ها کمک می‌کنند و در تنظیم کلسترول و فشار خون مؤثرند. لیگنان‌ها سِرم خون و سطح کلسترول کبد را پایین می‌آورند و به‌طور طبیعی باعث کاهش کلسترول می‌شوند، به همین دلیل گاهی پژوهشگران مواد شیمیایی موجود در دانه‌های کنجد را «عامل هیپوکلسترولُمی» می‌دانند. مشخص شده است که مصرف پنجاه گرم پودر دانه‌های کنجد به‌مدت پنج هفته، تأثیرات مثبتی روی سطح کلی کلسترول، کلسترول LDL، نسبت LDL به HDL و وضعیت آنتی‌اکسیدانی دارد.

۵. خواص ضدسرطان

کنجد، حاوی منیزیم است که خواص ضدسرطانی دارد. کنجد، دارای ترکیبی ضدسرطانی به‌نام فیتات است. ثابت‌شده است که کنجد، در کاهش خطر تومورهای کولورکتال (روده بزرگ و مقعد) موثر بوده و بنابراین از سرطان کولورکتال جلوگیری‌می‌کند.

دانه‌های کنجد همچون تخم کتان، سرشار از لیگنان پستانداران هستند. لیگنان‌های پستانداران که به آنها انترولاکتون و انترودیول می‌گویند توسط میکروفلورا در روده‌ی بزرگ تولید می‌شوند. تحقیقات جدید نشان داده است که این لیگنان‌ها دارای خواص ضدسرطانی هستند و می‌توانند از سرطان روده بزرگ و سرطان سینه پیشگیری کنند. مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۵ توسط دپارتمان علوم غذایی در دانشگاه تورنتو (Toronto) صورت گرفت، تأثیر مصرف ۲۵ گرم دانه‌های سبوسدار کتان و کنجد را در زنان یائسه که در سلامت کامل بودند، طی یک دوره‌ی چهار هفته‌ای مورد بررسی قرار داد. نتایج تست ادرار نشان داد زنانی که این دانه‌ها را مصرف کرده بودند، میزان لیگنان‌های پستانداران‌ در بدن‌ آنها افزایش یافته بود. با توجه به این نتایج، معلوم می‌شود هر دوی این دانه‌ها توسط میکروفلورا در روده‌ی بزرگ، به‌طور مؤثر به انترولاکتون و انترودیول تبدیل شده‌اند و می‌توانند از اکسیداسیون و ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ پیشگیری کنند.

تحقیق دیگری که در سال ۲۰۱۲ صورت گرفت و نتایج آن در نشریه‌ی (The Journal of Nutrition) منتشر شد نیز نشان می‌دهد لیگنان‌های غذایی می‌توانند به‌عنوان درمان طبیعی سرطان عمل کنند و با تضعیف تومور، احتمال سرطان سینه را کاهش بدهند. ۶۸۳ زن مبتلا به سرطان سینه و ۶۱۱ زن سالم که سرطان سینه نداشتند، لیگنان‌های خاصی مصرف کردند و پس از بررسی وضعیت آنها، مشخص شد زنانی که لیگنان‌های بیشتری مصرف کرده بودند، ۴۰ تا ۵۰ درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان سینه بودند.

۶. سلامت گوارشی

کنجد، به‌دلیل سرشار بودن از فیبر، باعث سلامت دستگاه گوارش و روده بزرگ می‌شود. مقدار بالای فیبر، به عملکرد آرام روده کمک‌کرده و درنتیجه دفع را آسان‌کرده و یبوست را کاهش‌می‌دهد.

۷. تسکین آرتریت روماتوئید

کنجد حاوی مس است، یعنی ماده‌ای معدنی که برای سیستم آنزیم آنتی‌اکسیدان حیاتی است و درد و ورم مربوط به آرتریت را کاهش‌می‌دهد. همچنین، این ماده معدنی، رگ‌های خونی، استخوان‌ها و مفاصل را قوی‌می‌کند.

۸. سلامت تنفسی

منیزیم موجود در کنجد، با جلوگیری از اسپاسم‌های مسیر جریان هوا، از آسم و دیگر اختلالات تنفسی جلوگیری‌می‌کند.

۹. محافت دربرابر آسیب رادیوتراپی

سسامول موجود در و روغن کنجد، از آسیب‌دیدن DNA توسط رادیوتراپی جلوگیری‌می‌کند. همچنین، این ماده، از واردشدن آسیب به روده‌ها و طحال جلوگیری‌می‌کند.

۱۰. سلامت استخوان

کنجد حاوی روی است که تراکم و سلامت استخوان را تقویت‌می‌کند. کمبود این ماده معدنی می‌تواند باعث پوکی استخوان در لگن و ستون فقرات شود. کنجد، منبعی عالی از کلسیم است که ماده معدنی حیاتی برای سلامت استخوان‌هاست.

۱۱. سلامت دهان و دندان

دانه و روغن کنجد ازطریق رفع پلاک دندانی و سفیدکردن دندان به تقویت سلامت دهان و دندان کمک‌می‌کند. چرخاندن روغن کنجد در دهان، می‌تواند مقدار جهش‌های استرپتوکوکوس را در دندان و بزاق دهان کاهش‌داده و سلامت کلی آن را افزایش‌دهد.

۱۲. اثرات الکل را خنثی‌می‌کند

کنجد، به کبد کمک‌می‌کند تا اثرات مضر الکل و دیگر مواد مسموم‌کننده در بدن را تجزیه‌کند.

۱۳. درمان اضطراب

– کنجد، حاوی مواد مغذی متعددی است که خواص کاهش استرس دارند.

– ماده معدنی مانند منیزیم و کلسیم، با تنظیم عملکرد ماهیچه- مانند انقباض و انبساط- مانند ضد اسپاسم عمل‌می‌کند.

– تیامین (ویتامین B۱) دارای اثر آرامبخش است که به عملکرد درست اعصاب کمک‌می‌کند. کمبود این ویتامین می‌تواند باعث اسپاسم عضلانی، نوسان خلق‌وخو و افسردگی شود.

– تریپتوفان، یک اسیدآمینه ضروری است که در تولید سروتنین نقش‌داردو سروتنین یک پیام‌رسان عصبی است که درد را کاهش‌داده و الگوی خواب و خلق‌وخو را کاهش‌می‌دهد. ناکافی‌بودن تولید و انتقال سروتونین در مغز می‌تواند باعث اضطراب و افسردگی ‌شود.

۱۴. کلسترول پایین‌تر

– کنجد سیاه برای پایین‌آوردن سطح کلسترول مفید است. این دانه، دارای دو ماده به نام‌های سسامین و سسامولین است که به گروهی از فیبرها به‌نام لیگنان‌ها تعلق‌دارند. لیگنان‌ها اثر کاهنده کلسترول دارند زیرا سرشار از فیبر رژیمی هستند.

– کنجد سیاه، حاوی ترکیبات گیاهی به‌نام فیتو استرول است که ساختاری شبیه به ساختار کلسترول دارد. مصرف این دانه، نه‌تنها سطح کلسترول خون را پایین‌می‌آورد، بلکه خطر پیشرفت برخی از سرطان‌ها را نیز کاهش‌می‌دهد.

– دانه کنجد، بالاترین میزان فیتو استرول را درمیان دانه‌ها و مغزها دارد.

مطالعات جدیدی که روی فیتونوترینت‌‌های موجود در دانه‌های کنجد، مخصوصا اسیدهای چرب و آنتی‌اکسیدان‌ها صورت گرفته است، نشان می‌دهد که دانه‌ها و روغن کنجد، دارای عملکرد فیتواستروژنی هستند و تا حدود بسیار زیادی می‌توانند کلسترول را کاهش بدهند.

دانه‌های کنجد تقریبا در میان تمام مغزها، دانه‌ها، حبوبات و غلات، بیشترین فیتواسترول‌های کاهنده‌ی کلسترول را دارند. فیتواسترول‌ها، ترکیباتی هستند که از نظر ساختاری به کلسترول شباهت دارند. آنها در سیستم گوارش، جای کلسترول را می‌گیرند و به این ترتیب جذب کلسترول در روده‌ها را کاهش می‌دهند. برخی پژوهش‌ها نشان داده است که در بین ۲۷ نوع مغز و دانه‌‌ی مختلف، دانه‌های کنجد (همراه با آرد مغز گندم)، بیشترین فیتواسترول را دارند.

۱۵. سلامت چشم

– با استناد به داروسازی سنتی چینی، ارتباطی قوی میان دستگاه‌های داخلی و بخش‌های خارجی بدن مانند چشم‌ها و کبد وجوددارد.

– کبد، خون را ذخیره‌می‌کند و چون شاخه‌ای از کانال‌های کبد به چشم‌ها می‌رود، کبد می‌تواند خون را به چشم‌ها فرستاده و از عملکرد آنها پشتیبانی‌کند.

– کنجد سیاه، برای کبد مفید است زیرا خون کبد را افزایش‌داده و بدین‌طریق، چشم‌ها را تغذیه‌می‌کند. تاثیرات درمانی این کنجد به درمان تاری دید و خشکی و خستگی چشم کمک‌می‌کنند.

۱۶. دستگاه‌های بدن را تغذیه‌می‌کند

کنجد سیاه، انرژی را افزایش‌داده، مغز را تغذیه و فرآیند پیری را کندمی‌کند. مصرف منظم کنجد سیاه می‌تواند به کاهش علائم کمردرد، مفاصل دردناک، سفتی و ضعف مفاصل کمک‌کند.

۱۷. کاهش فشار خون

امروزه، پرفشاری خون، مشکل سلامتی شایعی میان زنان و مردان در گروه‌های سنی مختلف است. مطالعات نشان‌داده‌اند که استفاده از روغن کنجد می‌تواند پرفشاری خون را کاهش‌دهد. منیزیم موجود در این روغن به کاهش فشارخون کمک‌می‌کند.

طیف گسترده مواد معدنی و ویتامین‌های موجود در این روغن، می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی‌تان کمک‌کند. آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد مغذی کنجد، در مبارزه با عناصر سرطان‌زا، به بدن کمک‌می‌کنند. فیتات موجود در کنجد، به‌ داشتن خواص ضدسرطانی معروف است.

روغن کنجد را یک ضد فشار خون قوی می‌دانند چون می‌تواند به تنظیم فشار خون کمک کند. در سال ۲۰۰۶ پژوهشی به‌منظور بررسی تأثیر مصرف روغن کنجد انجام و مشخص شد که کنجد یک خوراکی طبیعی و بسیار مفید است که می‌تواند فشار خون را پایین بیاورد. محققان بعد از پیگیری نشانه‌های مختلف در ۳۲ بیمار مبتلا به فشار خون که در سنین ۳۵ تا ۶۰ سال قرار داشتند و روغن کنجد را به‌عنوان تنها روغن خوراکی مصرفی‌شان به‌مدت ۴۵ روز استفاده کرده بودند، دریافتند روغن کنجد در کاهش فشار خون، کاهش پراکسیددار شدن لیپید و افزایش وضعیت آنتی‌اکسیدانی در بیشتر این بیماران مؤثر بوده است.

۱۸. اثرات ضدالتهابی

استفاده موضعی یا خوراکی از روغن کنجد سیاه می‌تواند به کاهش دردها و شرایط ناشی از التهاب کمک‌کند. مقدار زیاد مس این روغن به فرد کمک‌می‌کند تا با التهاب ناشی از شرایط تاثیرگذار بر مفاصل، مبارزه‌کند.

کنجد، سرشار از آنتی‌اکسیدان‌های قوی است و خواص ضدباکتری و ضدویروسی دارد. روغن کنجد، سرشار از امگا۳، کلسیم، منیزیم، فسفر، آهن، ویتامین‌های B و E است که در محصولات زیبایی به‌کاررفته‌اند. بیایید ببینیم کنجد چه فوایدی برای پوست دارد.

۱۹. خواص درمانی

روغن کنجد، یک عامل ضدالتهاب طبیعی است و خواص درمانی عالی دارد. خواص ضدباکتری آن به خلاصی از پاتوژن‌های پوست مانند استفایلوکوکوس و استرپتوکوکوس و قارچ پوستی مانند قارچ پای ورزشکاران کمک‌می‌کند. روغن کنجد ترکیب‌شده با آب گرم می‌تواند عفونت‌های مخمر واژینال را کنترل‌کند.

۲۰. درمان آفتاب‌سوختگی

اگر روغن کنجد پس از مواجهه با باد یا آفتاب استفاده‌شود، می‌تواند برنزگی ناشی از آفتاب را درمان‌کند. این روغن، از آسیب اشعه‌های مضر فرابنفش به پوست جلوگیری‌‌کرده و درنتیجه مانع از بروز چین‌وچروک و تجمع رنگدانه می‌شود. استفاده منظم از روغن کنجد، خطر سرطان پوست را به‌طرز قابل‌توجهی کاهش‌داده و دربرابر اثرات کلر استخرهای آبی، از بدن محافظت‌می‌کند.

۲۱. سم‌زدای پوست

آنتی‌اکسیدان‌های موجود در روغن کنجد به سم‌زدایی پوست شما کمک‌می‌کند. زمانی‌ که این روغن بر پوست گذاشته‌شود، مولکول‌های این روغن، سموم حل‌شدنی در روغن که با آب گرم و صابون شسته‌می‌شوند را جذب‌می‌کنند.

– نصف فنجان روغن کنجد را با نصف فنجان سرکه سیب و یک‌‌چهارم فنجان آب ترکیب‌کنید.

– این کار را باید هرشب، بعد از آب‌زدن به صورت انجام داد.

شما باید روغن کنجد را در رژیم زیبایی‌تان بگنجانید.

۲۲. مفید برای نوزادان

پوست نوزاد، مخصوصا قسمت‌هایی که با پوشک پوشیده‌می‌شوند، معمولا به‌دلیل اسیدیته مواد دفعی، دچار جوش می‌شود. روغن کنجد، دربرابر این جوش‌ها، از پوست نوزاد محافظت‌می‌کند. گذاشتن روغن کنجد بر بینی و گوش‌ها، مانع پاتوژن‌های پوست می‌شود. این روغن با خشکی پوست نیز مبارزه‌می‌کند.

۲۳. پوست درخشان

– روغن کنجد می‌تواند پوست‌تان را درخشان‌کند. این روغن، با نرم‌کردن پوست، انعطاف‌پذیری آن را حفظ‌کرده و بریدگی‌ها، خراش‌ها و زخم‌های ساده را درمان‌می‌کند.

– روغن کنجد به سفت‌کردن پوست صورت، مخصوصا نواحی اطراف بینی کمک‌می‌کند و بزرگ‌شدن منافذ پوست را کنترل‌می‌کند.

– این روغن، بیرون‌زدگی‌ها (مانند جوش) را کنترل‌کرده و سمومی که به سطح پوست و منافذ رسیده‌اند را خنثی‌می‌کند.

– می‌توانید برای درخشش پوست صورت از آن استفاده‌کنید.

– صورت‌تان را با روغن کنجد ماساژداده و قبل از شستن با آب گرم، صورت را با برنج یا پودر بیسان (آرد نخود هندی) اسکراب‌کنید.

– در آخر، برای بستن منافذ پوست، به صورت‌تان آب سرد بزنید.

۲۴. درمان ترک پاشنه پا

اگر دچار ترک یا درد پا هستید، می‌توانید هرشب قبل از خواب، روغن کنجد را بر پاها زده و جوراب پنبه‌ای پاکنید. برای داشتن پوستی نرم و انعطاف‌پذیر در پا، باید این کار را چندروز انجام‌داد.

خواص کنجد برای مو

کنجد، سرشار از ویتامین‌ها، مواد مغذی و معدنی است که برای حفظ سلامت پوست سر و موها حیاتی هستند. درست مانند پوست، روغن کنجد، اثرات مفیدی بر پوست سرتان داشته و با مشکلات متعدد پوست سر مبارزه‌می‌کند. خواص کنجد برای مو در پایین آمده است:

۲۵. رشد مو را افزایش‌می‌دهد

کنجد حاوی اسیدهای چرب مانند امگا۳، امگا۶ و امگا۹ است که رشد مو را افزایش‌می‌دهند. روغن کنجد، با تغذیه، نرم‌کردن و سلامت پوست سر، رشد مو را تحریک‌می‌کند. با ماساژ منظم با روغن کنجد گرم، این روغن به پوست سرتان نفوذکرده و درنتیجه، گردش خون را افزایش‌می‌دهد. این روغن مانند یک ویتامین مایع است که ریشه‌ها و ساقه مو را تغذیه‌می‌کند.

۲۶. جلوگیری از مشکلات پوست سر

کنجد سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی و مواد مغذی است که برای سلامت پوست سر مفیدند. ماساژ پوست سر با روغن کنجد، با خشکی، پوسته‌پوسته‌شدن و منافذ بسته که عامل نازکی و ریزش مو هستند، مبارزه‌می‌کند. همچنین، خواص ضدقارچی، ضدباکتری و ضدالتهابی این روغن به درمان عفونت‌های پوست سر و شوره کمک‌کرده و تحریک‌پذیری پوست سر را کاهش‌می‌دهد.

۲۷. ضدآفتاب طبیعی

روغن کنجد، با محافظت از مو دربرابر اثرات آسیب‌رسان اشعه فرابنفش آفتاب و آلودگی، مانند ضدآفتابی طبیعی برای موها عمل‌می‌کند.

۲۸. نرم‌کنندگی عمیق

روغن کنجد، برای موهای خشک، آسیب‌دیده، موخوره یا موهایی که تحت‌تاثیر شیمی‌درمانی بوده‌اند، مانند یک نرم‌کننده عمیق عمل‌می‌کند. این روغن، رطوبت ازدست‌رفته را برگردانده و ساقه مو را تقویت‌می‌کند و باعث‌می‌شود موی خشک و آسیب‌دیده، جلا، حجم، انعطاف‌پذیری و نرمی خود را بازیابد.

۲۹. خواص تیره‌کننده مو

روغن کنجد، به داشتن خواص تیره‌کننده مو معروف است و همین ویژگی، آن را برای افرادی که به سفیدی موی زودرس دچارند، مفید می‌کند. این روغن می‌تواند با روغن‌های حامل مانند روغن زیتون یا روغن بادام به‌کاررود تا حداکثر فایده را داشته‌باشد.

تنظیم هورمون‌ها

پژوهش‌ها نشان می‌دهند کنجد می‌تواند روی تولید هورمون‌های جنسی تأثیر مثبتی بگذارد چون موجب سوخت‌وساز بهتر اسیدهای چرب خصوصا در خانم‌های یائسه می‌شود. مطالعه‌ای که نتایج آن در «The Journal of Nutrition» منتشر شده است، نشان می‌دهد هضم کنجد تأثیر مثبتی بر چربی‌های خون و وضعیت آنتی‌اکسیدانی در زنان بزرگسال دارد که درنهایت هورمون‌های جنسی را تحت تأثیر مثبت قرار می‌دهد. سسامین که یکی از لیگنان‌های کنجد است، توسط میکروفلورای روده‌ای به انترولاکتون تبدیل می‌شود که یک ترکیب فیتواستروژنی با عملکرد شِبه استروژنی بالاست. علاوه بر این، سسامین منجر به فعالیت متابولیسمی داخل روده‌ای می‌شود که مشابه همین عملکرد در لیگنان‌های تخم کتان هم یافت شده است.

در این تحقیقات ۲۶ خانم یائسه طی یک دوره‌ی پنج هفته‌ای، روزانه ۵۰ گرم پودر دانه‌ی کنجد مصرف کردند و تأثیر کنجد روی هورمون‌های جنسی، میزان اکسیداسیون و چربی آنها مورد بررسی قرار گرفت. پس از ۵ هفته، بهبودهایی در پیوندهای هورمون‌های جنسی سِرم در آنها مشاهده شد و همچنین سطح کلی‌ کلسترول‌شان کاهش و وضعیت آنتی‌اکسیدانی‌شان هم بهتر شده بود. دانه‌های کنجد به‌دلیل غنی بودن از مواد مغذی مهم، پروتئین و چربی‌ها، برای بارداری سالم نیز یک غذای فوق‌العاده محسوب می‌شوند.

کمک به چربی سوزی

یکی از خواص کنجد، چربی سوزی آن است. چربی‌ها با ارسال پیام‌هایی به مغز، در ترشح هورمون‌هایی که به ما احساس سیری می‌دهند، نقش دارند. اساسا، چربی‌های سالم با کاهش گرلین یا همان هورمون گرسنگی، چربی سوزی را بیشتر می‌کنند. ترکیبات فیتوشیمیایی خاصی که در دانه‌های کنجد وجود دارند و بخشی از خانواده‌ی لیگنان‌ها هستند، برای افزایش سوخت‌وساز بدن و افزایش چربی سوزی سودمندند. مطالعه‌ای که روی حیوانات انجام شد نشان می‌دهد دانه‌های کنجد می‌توانند به‌عنوان یک خوراکی چربی سوز بسیار عالی عمل کنند چون لیگنان‌ها مکانیسم‌های مهم کبد را تقویت می‌کنند. این لیگنان‌ها می‌توانند با افزایش فعالیت آنزیم‌های گوناگون کبد که مسئول تجزیه‌ی اسیدهای چرب هستند، چربی سوزی را افزایش بدهند. به همین دلیل است که امروزه مکمل های غذایی متعددی برای چربی سوزی یا بدنسازی در بازار وجود دارند که حاوی عناصر فعال مشتق‌شده از دانه‌های کنجد هستند. البته همیشه بهترین کار این است که از منابع غذایی طبیعی بهره‌مند شویم و از مصرف قرص‌های فرآوری‌شده که می‌توانند خطرناک باشند، اجتناب کنیم.

افزودن چربی‌های مفید و سالم به رژیم غذایی، خصوصا چربی‌های گیاهی مثل تخم شربتی، تخم کتان و تخمه‌‌ی آفتابگردان، یک راه کلیدی برای غلبه بر اعتیاد به شیرینی، کاهش اشتهای مفرط و مبارزه با پُرخوری است.

افزایش جذب مواد مغذی

لیگنان‌های دانه‌های کنجد، ترکیبات مهمی هستند که فعالیت آنتی‌‌اکسیدانی دارند و از این رو به جذب ویتامین E و سایر مواد شیمیایی گیاهی کمک می‌کنند. به‌طورکلی، شما برای جذب ویتامین‌ها و مواد محلول در چربی مانند ویتامین A، ویتامین D و بسیاری از انواع آنتی‌اکسیدان‌ها، به اسیدهای چرب نیاز دارید. مصرف چربی‌های سالمی مانند دانه‌های کنجد، روغن کنجد یا کره‌ی کنجد به‌همراه وعده‌‌های غذایی، می‌تواند به شما کمک کند تا مواد مغذی را به‌خوبی جذب و از آنها استفاده کنید.

حقایق تغذیه‌ای کنجد

همه انواع کنجد، مغذی هستند. این دانه‌ها حدود ۴۰% ات ۶۰% روغن دارند. کنجد، منبع بزرگی از مواد معدنی مانند مس و منگنز است. کنجد، حاوی منیزیم، کلسیم، فسفر، آهن، سلنیوم، ویتامین B۱ و روی و سرشار از فیبر رژیمی و چربی‌های تک‌غیراشباع نیز است. ارزش تغذیه‌ای کنجد در پایین آمده‌ است.

یک منبع خوب از ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند آهن، فیبر و منیزیم

دانه‌های کنجد منبع خوبی از املاح گوناگون، فیبر و حتی پروتئین هستند. دو قاشق غذاخوری دانه‌‌ی کامل کنجد حاوی مقدار قابل توجهی آهن، منیزیم، فسفر، پتاسیم، مس و منگنز است و همچنین حدود دو گرم فیبر و سه تا چهار گرم پروتئین دارد. دانه‌ی کنجد نسبت به سایر منابع پروتئین مانند مغزها و دانه‌ها، پروتئین بیشتری دارد.

آهن موجود در دانه‌های کنجد در پیشگیری از کمبود آهن، کم‌خونی و اُفت انرژی مؤثر است. همچنین دانه‌های کنجد می‌توانند مس مورد نیاز بدن برای حفظ سلامت سیستم عصبی، استخوان‌ها و سوخت‌وساز را تأمین کنند.

کنجد جزو مواد غذایی کلسیم‌دار نیز محسوب می‌شود. دانه‌های کنجد مانند تمام مغزها و دانه‌ها حاوی مقداری ترکیبات ضدتغذیه‌ای (antinutrients) هستند که می‌توانند مانع جذب درصد قابل توجهی از کلسیم در بدن شوند. کلسیم با اگزالیک اسید ترکیب می‌شود و درنتیجه خواص آن کاهش می‌یابد.

برداشتن پوسته‌ی بیرونی دانه‌های کنجد می‌تواند مقدار قابل توجهی از اگزالیک اسید آن را کم کند، اما متأسفانه با انجام این کار بیشترِ کلسیم، فیبر، پتاسیم و آهن آن نیز از دست می‌رود. در برخی از نقاط دنیا مانند ژاپن، خوردن دانه‌های کامل و برشته‌ی کنجد متداول است و بخشی از رژیم غذایی‌ مردم آن مناطق محسوب می‌شود زیرا مصرف دانه‌های کنجد به این صورت (پوست نکنده، کامل و برشته) می‌تواند به گوارش کلسیم و سایر مواد مغذی کمک کند.

این باور وجود دارد که برشته کردن دانه‌های کنجد در دمای بالا می‌تواند بیشترِ اگزالات آن را از بین ببرد، البته در این فرایند، به چربی‌های حساس موجود در این دانه‌ها، آسیب خواهد رسید. بنابراین این‌طور که به‌نظر می‌رسد مصرف دانه‌های کنجد به شیوه‌های گوناگون، مزایا و معایبی دارد، پس شما روشی را انتخاب کنید که بیشتر می‌پسندید!

تأثیرات و عوارض جانبی مصرف کنجد

کنجد هم مانند سایر مغزها و خوراکی‌ها موجب بروز واکنش‌های حساسیتی در برخی از افراد می‌شود. تعدادی از آزمایش‌ها نشان داده است که حساسیت نسبت به کنجد رو به افزایش است و دلیل آن می‌تواند آلودگی متقاطع در اثر تماس با سایر مغزها، دانه‌ها و فرایندهای کارخانه‌ای باشد. افرادی که به‌سختی می‌توانند مغزها و دانه‌هایی مانند کتان و تخم شربتی را هضم کنند، بهتر است دانه‌های کنجد را بااحتیاط مصرف کنند.
همان‌طور که گفته شد، دانه‌های کنجد دارای اگزالات هستند و بیشتر کلسیم موجود در پوسته‌ی این دانه‌ها، به شکل کلسیم اگزالات است. بیشتر ارده‌هایی که در فروشگاه‌ها وجود دارند، اغلب از دانه‌های بدون سبوس درست شده‌اند، این محصولات اگر به‌اندازه‌ مصرف شوند عموما بی‌خطر هستند، اما باید بدانید که سبوس این دانه‌ها اگزالات بیشتری دارد و می‌تواند برخی از بیماری‌ها (مانند نقرس) را تشدید کند. می‌توانید با توجه به رنگ و طعم ارده، سبوسدار بودن یا نبودن آن را تشخیص بدهید. ارده‌ی تهیه‌شده از دانه‌های کامل و سبوسدار کنجد، تیره‌تر و طعم آن نیز تلخ‌تر از نمونه‌های بدون سبوس آن است.
افرادی که به بیماری ویلسون مبتلا هستند باید از مصرف زیاد دانه‌های کنجد به‌دلیل دارا بودن مس اجتناب کنند. بیماری ویلسون یک ناهنجاری ژنتیکی است که باعث تجمع مس در کبد می‌شود.

غذاهای خوشمزه با کنجد

مطمئنا متداول‌ترین شیوه‌‌‌ی استفاده از دانه‌های کنجد، برشته کردن آنها، تهیه‌ی کره‌ی کنجد و استفاده از آن در هوموس و سایر پیش‌غذاهای خاورمیانه‌ای است. هوموس، ترکیبی ساده و سالم از نخود، سیر و ارده است و می‌توانید به‌راحتی آن را در خانه درست کنید. باباگانوش هم با بادمجان کبابی و با چاشنی ارده، آبلیمو، سیر و نمک درست می‌شود. می‌توانید به سالادها و سس‌ها، روغن کنجد اضافه کنید و برای مزه‌دار کردن مرغ و گوشت، از روغن کنجد استفاده کنید. می‌توانید دانه‌های کامل کنجد را به نان‌های خانگی بدون گلوتن‌، نان بیگل و نان همبرگر بیفزایید و با الهام از ایده‌های هندی، یونانی، سیسیلی و فرانسوی، دانه‌های کنجد را در کیک‌ها و دسرها هم به‌کار ببرید.