اطلاعات دارویی آتروپین

اطلاعات دارویی آمپول اتروپین (قرص اتروپین چیست و قطره آتروپین چه کاربردی دارد)

آتروپین Atropine چیست

در این مطلب از بخش اطلاعات دارویی سایت طبیب باشی به بررسی داروی آتروپین (آمپول، فرص، پماد، قطره چشم) می پردازیم.

موارد استفاده آتروپین

نام های تجاری آتروپین : atropair , atrosulf , isopto atropine , minims atropine , atropisol , datopin , dicatro , atromil
  • نام لاتین: atropine
  • نام فارسی: آتروپین
  • مصرف در حاملگی: C
  • گروه درمانی – دارویی: پاراسمپاتیک آنتی‌ موسکارینی‌، آلکالوئید بلادونا – واگولیتیک‌، ضد آریتمی

آتروپین در درمان اسپاسم پیلور و اسپاسم مجرای گوارشی استفاده می‌شود. همچنین همراه با مرفین برای درمان اختلال‌های اسپاسمی مجاری صفراوی، قولنج کلیه، درمان قاعدگی دردناک و شب ادراری به کار می‌رود. از این دارو برای کاهش گرفتگی عضلات روده به هنگام عکسبرداری، کاهش ترشحات بزاق و ترشحات دستگاه تنفسی پیش از بیهوشی استفاده می‌شود. آتروپین برای جلوگیری از برادیکاردی و ایست سینوسی و کمی فشار خون ناشی از سوکسینیل کولین کاربرد دارد و همچنین به عنوان پادزهر برای درمان مسمومیت با مهار کننده‌های کولین استراز مانند سموم ارگانو فسفر کاربرد دارد. این دارو به همراه نئو ستیگمین یا پیرید ستیگمین در رفع آثار مسدود کننده‌های عصبی-عضلانی و درمان بیماری پارکینسون مصرف می‌شود.

اشکال دارویی:

آمپول Inj: 0.5mg/ml, 2mg/0.8ml, 10mg/10ml, 20mg/2ml

قرص Tab: 0.5mg

پماد چشمی Ophth. oint: 1%

قطره چشمی Sterile Eye Drops: 0.5%, 1%

فارماکوکینتیک – دینامیک ، مکانسیم اثر:

داروی آنتی‌ کولینرژیک جهت کاهش حرکات (‌تونونیسیته عضلات صاف‌) دستگاه گوارش‌، دستگاه ادراری و صفراوی و اثرات ضد ترشحی‌. ممانعت از اثـرات مـوسکارینی اسـتیل‌کولین در مـحل‌های  پس‌ سـیناپسی رشته‌های عصبی پاراسمپاتیک مثلا در عضلات صاف‌، غدد تـرشحی و CNS مـمانعت از تـرشح بـزاق‌، ترشحات برونشی و تعریق با دوزهای پایین‌، گشادشدن مردمک‌، افزایش ضربان قلب (‌اثرات واگولیتیک‌)‌، برهـم‌خوردن تطابق چشـم با دوزهای متوسط و کاهش حرکات دستگاه‌ گوارش و دستگاه ادراری با دوزهای بالا و ممانعت از ترشح اسید معده با دوزهای خیلی بالا. مورد استفاده در مسمومیت با ترکیبات ارگانوفسفره و گازهای عصبی و پادزهر مسمومیت‌های قارچی (‌مثل Amanita muscarial) جذب گوارشی‌. پاکسازی سریع از خون‌. توزیع در بدن‌. عبور از سد خونی مغزی .BBB متابولیزاسیون ناقص‌کبدی‌. دفع‌کلیوی‌. نیمه عمر حدود ۴ ساعت‌. عبور از جفت و ترشح با مقادیرکم در شیر مادر. یونیزاسیون نمکهای‌کواترنر مـانند methonitrate در مایعات بدن‌، نامحلول در چربی و غیرقابل عبور از .BBB

مصرف برحسب اندیکاسیون:

  • – ایست قلبی و برادی‌ کاردی سینوسی
  • – قبل از بیهوشی برای‌ کاهش ترشحات مجاری تنفسی و عدد بزاقی
  • – پادزهر در مسمومیت با ارگانوفسفره‌ ها
  • – درمان‌ کمکی اسپاسم پیلور، هیپرتونیسیتی روده باریک، افرایش حرکات‌ کولون‌،‌کولیک صفراوی و حالب‌، اسپاسم برونشیال‌، افرایش تونیسیته عضله دترسور مثانه در اختلالات دستگاه ادراری‌،هیپرتونیسیته عصلات رحمی‌، اولسر پپتیک‌، رینوره در رینیت حاد، سندرم روده تحریک‌ پذیر
  • – شل‌ کردن دستکاه‌ گوارش فوقانی و کولون در زمان انجام پرتونگاری هیپرتونیک

تداخلات مهم:

دارویی‌:

  • – افزایش اثر و عـوارض آنتی‌ کولینرژیکی در مـصرف هـمزمان بـا داروهـای آنـتی‌ کولینرژیک(‌همچون آمانتادین‌، گلوتتماید، مپریدین‌، داروهای ضد آریتمی‌، داروهای ضد پـارکینسون‌، فـنوتیازین‌ها و ضد افسردگی‌های سه‌حلقه‌ای‌، کینیدین و آنتی‌ هیستامین‌ها)‌
  • – افزایش احتمال بروز ضایعات مخاطی در استفاده همزمان با قرصهای کلرید پتاسیم با ماتریکس مومی‌
  • – اختلال در جذب سایر داروها به علت کند نمودن حرکات دودی دستگاه گوارش‌
  • – کاهش جذب آنتی‌ کولینرژیک‌ ها در مـصرف هـمزمان بـا آنتی‌اسیدها

موارد منع مصرف و احتیاط:

منع مصرف‌: در مبتلایان به‌ گلوکوم با زاویه بسته‌، احتباس ادرار، بیماری انسدادی لوله گوارش‌، فلج ایلئوم‌، توکسیک مگاکولون‌، فلج روده‌، تب برای مبتلایان با وضعیت ناپایدار قلبی – عروقی در نتیجه خونریزی‌،

آسم‌، مبتلایان به میاستنی‌ گراویس‌، در صورت حساسیت و دوران شیردهی‌.

احتیاط‌: در خانم‌ های باردار و مبتلایان به سندرم داون‌

عوارض جانبی:

شایعترین‌: سردرد، بی‌قراری‌، بی‌خوابی‌، سرگیجه‌، تاکی‌کاردی‌، تپش قلب ، میدریاز، تاری دید، خشکی دهان (‌حتی با دوزهای پایین‌)‌، یبوست‌.

مهمترین‌:‌کوما، تاکی‌کاردی‌، آنژین و آنافیلاکسی‌.

سایر عوارض‌: آتاکسی‌، نا آگاهی از موقعیت زمانی یا مکانی‌، توهم‌، هذیان‌، هیجان‌، بـی‌قراری و گـیجی (‌اغلب در سـالمندان‌)‌، تـرس از نـور، احسـاس تشـنگی‌، تهوع‌، اسـتفراغ‌، احـتباس ادرار، لوکوسیتوز، گر گرفتگی‌، واکنش‌ های شدید حساسیتی‌.

مصرف در بارداری و شیر دهی:

عبور سریع از جفت و تاثیر بر جنین‌. استفاده با احتیاط در دوران بارداری‌. ترشح ناچیز در شیر مادر. منع مصرف در شیردهی‌

مسمومیت و درمان:

ممانعت از جذب بیشتر آتروپین خوراکی با شستشوی معده و تجویز زغال فعال‌. منع مصرف فیزوستیگمین‌. استفاده از دیازپام جهت‌ کنترل هیجان شدید یا تشنج‌. منع مصرف فنوتیازین‌ها به علت تشدید عوارض آنتی‌کولینرژیک‌

Atropine is a medication to treat certain types of nerve agent and pesticide poisonings as well as some types of slow heart rate and to decrease saliva production during surgery. It is typically given intravenously or by injection into a muscle. Eye drops are also available which are used to treat uveitis and early amblyopia. The intravenous solution usually begins working within a minute and lasts half an hour to an hour. Large doses may be required to treat some poisonings.

Common side effects include a dry mouth, large pupils, urinary retention, constipation, and a fast heart rate. It should generally not be used in people with angle closure glaucoma. While there is no evidence that its use during pregnancy causes birth defects, it has not been well studied. It is likely safe during breastfeeding. It is an antimuscarinic (a type of anticholinergic) that works by inhibiting the parasympathetic nervous system.

Atropine occurs naturally in a number of plants of the nightshade family including deadly nightshade, Jimson weed, and mandrake. It was first isolated in 1833. It is on the World Health Organization’s List of Essential Medicines, the most effective and safe medicines needed in a health system. It is available as a generic medication and is not very expensive. A one-milligram vial costs between US$0.06 and US$0.44, wholesale, in the developing world.

Formula: C17H23NO3
Molar mass: 289.369 g/mol
CAS ID: 51-55-8
Bioavailability: 25%
Trade name: Atropen, others
ChEBI ID: 78734

توجهات پزشکی – پرستاری ، آموزش بیمار – خانواده:

  • – تاثیر بیشتر آتروپین در مبتلایان به سندرم داون و اثر کمتر در مبتلایان به آلبینیسم
  • – بروز اثـرات و عوارض سیستمیک حتی با قطره‌ های چشمی آتروپین
  • – خودداری از تجویز دارو به بـیماران تب‌دار بـه ویژه کودکان به علت امکان بروز هیپرترمی با دارو
  • – مراقبت از بیمار از نظر بروز برادی‌ کاردی به ویژه با دوز پایین، رفع این عارضه اغلب طی ٢ دقیقه‌
  • – کنترل مـبتلایان بـه بـیماریهای قـلبی عروقـی از نظر بروز تاکیکاردی به علت امکان تبدیل این عارضه به فیبریلاسیون بطنی‌
  • – مصرف فـرم خوراکی دارو نیم تا یک ساعت قبل از غذا جهت رسیدن به حداکـثر جذب‌
  • – اسـتفاده از آب‌نـبات تـرش‌، تکه‌های یخ یا آدامس‌ های فاقد شکر درکنترل خشکی دهان
  • – افزایش مصرف مایعات‌، میوه و سبزیجات جهت تقلیل عارضه پوستی

هشدارها

۱. نوزادان و کودکان به عوارض سمی آتروپین حسا‌س‌تر هستند و در صورت مصرف مقادیر بالا، ممکن است واکنش‌های متناقض در آن‌ها مشاهده شود.

۲. به دلیل کاهش عمل تعریق، دمای بدن افزایش می‌یابد.

۳. احتمال بروز هیجان، تحریک پذیری و نارسایی حافظه‌ای در سالمندان وجود دارد.

۴. این دارو در بیماران مبتلا به آریتمی قلبی، فقدان تنوس دستگاه گوارش، احتباس ادرار، بزرگی پروستات، کولیت اولسراتیو و گلوکوم و همچنین در دوران بارداری و شیردهی باید با احتیاط مصرف شود.

عوارض جانبی آتروپین

از عوارض شایع این دارو می‌توان به یبوست، خشکی دهان، بینی، گلو و پوست، بروز مشکل در بلع، گشاد شدن مردمک‌ها، دوبینی، برادیکاری، تاکیکاردی و کاهش تعرق اشاره کرد.

نکات قابل توصیه

۱. پس از مصرف این دارو از رفتن به محیط‌ های گرم و انجام فعالیت بدنی شدید خودداری شود.

۲. احتمال بروز اختلال دید و حساسیت به نور وجود دارد.

۳. احتمال خشکی دهان، بینی یا گلو پس از مصرف این دارو وجود دارد.

۴. تزریق وریدی آتروپین باید به آهستگی صورت گیرد.

مقدار مصرف آتروپین

بزرگسالان: این دارو به عنوان ضد موسکارینی، در هر ۴ تا ۶ ساعت به مقدار ۰/۴ تا ۰/۶ میلی گرم به صورت عضلانی، وریدی یا زیر جلدی تزریق می‌شود. اما به عنوان ضد اریتمی هر ۱ تا ۲ ساعت به مقدار ۰/۴ تا ۱ میلی‌گرم یا حداکثر تا ۲ میلی‌گرم، تزریق می‌شود.برای جلوگیری از ترشح بیش از حد بزاق، هر ۰/۵ تا ۱ ساعت، مقدار ۰/۲ تا ۰/۶ میلی گرم از این دارو تزریق می‌شود.

همچنین قبل از انجام عمل‌های جراحی، مقدار ۰/۶ تا ۱/۲ میلی گرم به طور همزمان با ۰/۵ تا ۲ میلی‌گرم نئوستیگمین به صورت وریدی تزریق می‌شود. به علاوه، در مسمومیت کورار، به عنوان پادزهر مهار کننده‌های کولین استراز، مقدار ۲ تا ۴ میلی‌گرم به صورت وریدی تزریق می‌شود. سپس تا زمان برطرف شدن علایم موسکارینی و یا بروز علایم مسمومیت، هر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، مقدار ۲ میلی‌گرم تزریق می‌شود.

کودکان: برای کودکان، به عنوان ضد اریتمی، هر ۴ تا ۶ ساعت، مقدار (حداکثر ۰/۴ میلی‌گرم) ۰/۰۱ تا ۰/۰۳ به صورت وریدی تزریق می‌شود. برای جلو گیری از ترشح بیش از حد بزاق و ترشحات مجاری تنفسی نیز، در نوزادانی با وزن زیر ۳ کیلوگرم، قبل از بیهوشی بین ۰/۱ تا ۰/۶ میلی گرم استفاده می‌شود. به عنوان پادزهر مهارکننده‌های کولین استراز ابتدا ۱ میلی گرم به صورت وریدی یا عضلانی تزریق می‎شود و سپس هر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، مقدار ۰/۵ تا ۱ میلی گرم تزریق می‌شود.

استفاده از آمپول تزریقی آتروپین ATROPINE

در صورت بروز علائم مسمومیت توسط عامل اعصاب از آمپول اتوماتیک آتروپین استفاده میشود .ابتدا از یک عدد آن استفاده می شود و در صورت وجود علائم در هر ده دقیقه یک عدد تا سه عدد آنرا مجاز به استفاده هستیم. بیش از سه عدد را با اجازه پزشک استفاده می کنیم . طریقه استفاده به این صورت است که :ضامن زرد رنگ انتهای آنرا در آورده و سر سبز رنگ آنرا در قسمت عضلانی پا ( ناحیه باسن ) فشار داده ، آمپول بطور اتوماتیک تزریق می شود . باید توجه داشت که در صورت خشک شدن آب دهان از آمپول فوق استفاده نشود ، در ضمن برای رفع آلودگی قسمتهای آلوده می توان از پودر رفع آلودگی و یا آب و صابون برای شستشو استفاده نمود. توضیح اینکه ممکن است آمپول آتروپین غیر اتوماتیک و یا به رنگهای مختلفی باشد.

مقدار مصرف آتروپین قطره چشمی

بزرگسالان: در التهاب مجموعه عنبیه، جسم مژگانی و مشیمیه ۰٫۳ – ۰٫۵ سانتیمتر از پماد یک درصد یا یک قطره از محلول یک درصد ۱ – ۳ بار در روز بر روی ملتحمه مصرف می شود. در درمان چسبندگی جسم مژگانی به کپسول عدسی، در فواصل زمانی ۵ دقیقه ای، هر بار یک یا دو قطره از محلول یک درصد آتروپین و یک قطره از محلول فنیل افرین به تناوب در چشم چکانده می شود. به عنوان گشاد کننده مردمک قبل از عمل جراحی چشم، یک قطره از محلول یک درصد آتروپین و یک قطره از محلول فنیل افرین در چشم چکانده می شود و بعد از عمل جراحی یک یا دو قطره ۱ – ۳ بار در روز در چشم چکانده می شود.
کودکان: به عنوان فلج کننده جسم مژگانی به منظور تعیین انکسار نور در چشم ، ۰٫۳ سانتیمتر از پماد ۳ بار در روز برای ۱ – ۳ روز قبل از معاینه چشم مصرف می شود. در درمان التهاب مجموعه عنبیه، جسم مژگانی و مشیمیه یا به عنوان گشاد کننده مردمک بعد از جراحی، ۰٫۳ – ۰٫۵ سانتیمتر از پماد یک درصد ۱ – ۳ بار در روز روی ملتحمه مالیده می شود. در کودکان پنج سال و بزرگتر، برای تعیین عیب انکسار در چشم، یک قطره از محلول نیم تا یک درصد سه بار در روز به مدت ۱ – ۳ روز در چشم چکانده می شود. در التهاب مجموعه عنبیه، جسم مژگانی و مشیمیه، یک قطره از محلول نیم درصد ۱ – ۳ بار در ر وز مصرف می شود. به عنوان گشاد کننده مردمک چشم بعد از عمل جراحی، یک قطره از محلول نیم درصد ۱ – ۳ بار در روز مصرف می شود.

نحوه صحیح استفاده از اسپری بینی آتروپین

قبل از مصرف دارو بینی باید تمیز باشد. هنگام استفاده از دارو از طریق بینی نفس بکشید و دارو را هنگام دم اسپری کنید. به منظور استفاده صحیح از اسپری ابتدا اسپری را بخوبی تکان داده و سپس درپوش سر اسپری را بردارید. اسپری را در دست گرفته به گونه ای که انگشت شست در زیر اسپری و سایر انگشتان اطراف پمپ باشد و سر را کمی به جلو خم کنید و سر اسپری را داخل یکی از سوراخهای بینی قرار دهید. سپس با دست سوراخ دیگر بینی را مسدود نمائید. همراه دم، اسپری را تا انتها فشار دهید، سپس این عمل را برای سوراخ دیگر بینی تکرار نمائید. سر پمپ اسپری را با آب گرم تمیز نمائید و سپس درپوش اسپری را در جای خود قرار دهید.